• kreatywne
    rozwiązania
  • najlepsza
    strategia
  • szybkość
    działania

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. na podstawie art. 299 ksh

zdjęcie autorki tekstu

Agnieszka Gawłowska    radca prawny                          autorka bloga

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jako bezpieczna forma prowadzenia działalności gospodarczej

Prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki kapitałowej – spółki z o.o. jest dużo bezpieczniejsze niż zawiązywanie spółek osobowych. Każdy kto rozważa rozpoczęcie działalności analizuje wszystkie rodzaje spółek w poszukiwaniu tej najbardziej odpowiedniej, a przede wszystkim szuka takiej formy działalności, aby zminimalizować swoją odpowiedzialność w przypadku jakichkolwiek niepowodzeń. Objęcie funkcji członka zarządu w spółce dla niektórych jest zaszczytną funkcją, bowiem wiąże się z szerokimi uprawnieniami związanym z reprezentowaniem spółki na zewnątrz i możliwością decydowania o sprawach spółki. Jednak bycie członkiem zarządu to nie tylko uprawnienia, ale i odpowiedzialność. Zgodnie z art. 299 ksh jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Zobowiązania te, są zaspokajane z majątków osobistych członków zarządu.

Przesłanki odpowiedzialności na podstawie art. 299 ksh

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki nie jest odpowiedzialnością pierwszorzędną ani subsydiarną a odpowiedzialnością posiłkową. Oznacza to, że członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność dopiero w momencie gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Ustawodawca ograniczył więc przesłanki jakie wierzyciel musi spełnić do pociągnięcia do odpowiedzialności członków zarządu jedynie do wykazania, że egzekucja wobec spółki była nieskuteczna. Wydaje się być oczywistym, że warunkiem odpowiedzialności członków zarządu jest istnienie niezaspokojonych przez spółkę zobowiązań.

członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki z o.o.

W doktrynie spornym jest czy bezskuteczność egzekucji może odnosić się jedynie do części majątku spółki czy powinna odnosić się do całości majątku. W mojej ocenie, za słuszny uznać należy pogląd, iż bezskuteczność egzekucji musi odnosić się do całości majątku. Fakt, że spółka posiada majątek, z którego wierzyciele mogliby się zaspokoić oznacza, że nie ma podstaw do wytoczenia powództwa przeciwko członkom zarządu. Powyższe potwierdza Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r. (sygn. akt VI ACa 1598/15): jeżeli pozwany twierdzi, że egzekucja w postępowaniu, które zostało umorzone, nie została skierowana do składników majątku spółki, z których możliwe jest zaspokojenie wierzyciela, nie jest pozbawiony możliwości wykazania tego. Ciężar dowodu spoczywa jednak w tym wypadku na nim. Wykazanie zaś, że w majątku spółki – pomimo umorzenia w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji – znajdują się przedmioty majątkowe, z których możliwe jest zaspokojenie wierzyciela, powoduje, że nie można mówić o bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce w rozumieniu art. 299 § 1 k.s.h.

Najlepszym, niebudzącym wątpliwości dowodem bezskuteczności egzekucji jest przedłożenie postanowienia o umorzeniu egzekucji wobec jej bezskuteczności. Wierzyciel może również w inny sposób udowodnić bezskuteczność egzekucji. Jako przykład można tutaj wskazać, wykazanie stanu majątkowego spółki ujawnionego w jej księgach rachunkowych czy też udowodnienie, iż jedynym jej majątkiem jest nieruchomość, obciążona ponad swą wartość wierzytelnościami, korzystającymi z pierwszeństwa zaspokojenia.

Należy również podkreślić, że członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności przewidzianej w art. 299 § 1 ksh za zobowiązania spółki, które nie istniały w czasie sprawowania przez niego tej funkcji. Zatem przesłankami odpowiedzialności jest istnienie określonego zobowiązania spółki z o.o. w czasie, w którym dana osoba była członkiem zarządu spółki (a więc niepowstałego później), oraz bezskuteczność egzekucji tego zobowiązania przeciwko spółce czy to w czasie pozostawania przez tę osobę członkiem zarządu, czy to już po jej odwołaniu z zarządu.

Odpowiedzialność członków zarządu – charakter odszkodowawczy czy gwarancyjny?

W orzecznictwie i doktrynie od lat toczy się spór jaki charakter ma odpowiedzialność członków zarządu – czy jest to charakter odszkodowawczy czy gwarancyjny. Pierwsza teoria zakłada, że podstawą odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 299 ksh jest szkoda. Zwolennicy tego poglądu podkreślają, że przy tej odpowiedzialności występują wszystkie elementy konstrukcyjne odpowiedzialności odszkodowawczej, tj. szkoda, wina oraz związek przyczynow0-skutkowy. Za charakterem gwarancyjnym przemawia zaś fakt, że jest to gwarancja za cudzy dług i jest odpowiedzialnością subsydiarną. Zatem członkowie zarządu stanowią nijako gwaranta spółki z o.o. Dopóty dopóki spółka posiada majątek i reguluje zobowiązania brak jest podstaw do pociągnięcia do odpowiedzialności członków zarządu.

Pomimo, że spór do dziś nie został jednolicie rozstrzygnięty, należy wskazać, iż w orzecznictwie coraz szerszym uznaniem cieszy się koncepcja odszkodowawczego charakteru odpowiedzialności członków zarządu. Powyższe przesądza uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów, w której wskazano, że członkowie zarządu ponoszą na podstawie art. 299 k.s.h. odpowiedzialność odszkodowawczą (III CZP 72/08). Odmiennego zdania jest jednak większość autorów, którzy skłaniają się ku poglądowi przeciwnemu.

Jak uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki?

Zgodnie z brzmieniem art. 299 § 2 ksh członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, że:

  • zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego,
  • brak jest winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego we właściwym czasie,
  • brak jest szkody wierzyciela spółki pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego we właściwym czasie.

W pierwszej kolejności należy dokonać wykładni „właściwego czasu” do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. W orzecznictwie podkreśla się, że interpretacji tej należy dokonywać w odniesieniu do prawa upadłościowego i naprawczego. Przy wykładni użytego w art. 299 § 2 ksh określenia „czasu właściwego ” do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie można pomijać przepisów prawa upadłościowego i naprawczego regulujących obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez członków zarządu spółki oraz określających, kiedy uważa się dłużnika za niewypłacalnego i kiedy ogłasza się upadłość osoby prawnej. Odpowiedzialność przewidziana w art. 299 k.s.h. obciąża bowiem członków zarządu spółki za to, że nie złożyli wniosku o upadłość we właściwym czasie, a to, kiedy można ogłosić upadłość, a więc to, kiedy taki wniosek będzie skuteczny i powinien być złożony, określają przepisy prawa upadłościowego i naprawczego (tak: Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. akt I ACa 1072/16)

Przechodząc do kolejnych przesłanek umożlwiających zwolnienie się od odpowiedzialności członków zarządu należy podkreślić, że okoliczności braku winy i braku szkody trzeba zawsze rozważać opierając się o konkretny stan faktyczny.

Jako przykład braku winy można podać długotrwałą chorobę członka zarządu czy też inne okoliczności uniemożliwiające mu branie udziału w czynnościach zarządu.

Natomiast aby ocenić czy wierzyciel poniósł szkodę czy też nie należy porównać rzeczywistą sytuację wierzyciela, w której się znalazł z hipotetyczną sytuacją, w której członkowie zarządu zgłosiliby wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli wierzyciel w hipotetycznej sytuacji nie otrzymałby żadnego zaspokojenia swojej należności z powodu całkowitego braku majątku spółki można przyjąć, że wierzyciel nie poniósł szkody. 

Podsumowanie

Za zobowiązania spółki odpowiedzialność ponoszą jedynie członkowie zarządu. Wspólnicy spółki z o.o. nie ponoszą odpowiedzialności w ogóle. Mylny jest pogląd, że wspólnicy ponoszą odpowiedzialność do wysokości swoich udziałów. Jak zostało to wyżej omówione, członkowie zarządu odpowiedzialni są za długi tylko wtedy gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna. Zatem odpowiedzialność spółki istnieje realnie do momentu, gdy posiada ona majątek. W sytuacji gdy zobowiązania spółki przewyższają jej aktywa w grę wchodzi posiłkowa odpowiedzialność członków zarządu. Od odpowiedzialności można zwolnić się poprzez wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie bez winy członka zarządu, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

Agnieszka Gawłowska

radca prawny

Copyright © 2017 Kancelaria Radcy Prawnego Agnieszka Gawłowska. All rights reserved.